هریرود و بند سلما

13346528_618709501611138_4733887633329324065_n

آب بعد از هوا مهم ترین ماده ی مورد نیاز موجودات زنده است آب از منابع مهم محیط زیست است و زندگی و سلامت همه  موجودات زنده اعم از انسان ها ، گیاهان و جانوران به وجود آن بستگی دارد. بیش از سه چهارم زمین را آب فرا گرفته است اما بیشتر این آبها دارای نمک میباشند و تنها یک درصد کل آبهای جهان ، آب شیرین و قابل استفاده است. افغانستان کشوری است که از نعمت آب شیرین فراوان برخوردار است و در منطقه آسیای میانه یگانه کشوری است که ۷۵ میلیارد مترمکعب آب شیرین دارد که خود صرف ۲۰ میلیارد مترمکعب آنرا استفاده می نماید. بخش زیادی از این آب در پنج رود بزرگ آن جریان دارد. هریرود یکی از پر آب ترین رودهای کشور است که از کوه های مرکزی افغانستان کوه بابا سرچشمه میگیرد. معاونین اولی هریرود عبارت اند از دریای لعل و سرجنگل میباشند و دو دریای دیگر به نام های تگاب اوشلان و دریای کرخ نیز در طول مسیرش با آن یکجا می شوند. از دهنه ذوالفقار به بعد این رود خاک افغانستان را ترک نموده سرحد مشترک ایران و ترکمنستان را الی سرخس تشکیل میدهد بعد از ناحیه سرخس اولا استقامت شمال را اختیار کرده بعد از آن قدری جانب شمال غرب انحراف نموده در ریگستانهای ترکمنستان جذب میگردد. نام های هری و هریوا که نام های باستانی هرات هستند از نام این رودگرفته شده اند. واژه هری به معنای پرشتاب است.

دریای هریرود دارای اهمیت سیاسی و اقتصادی زیادی میباشد و ۱۱۲۴کیلو متر طول دارد که ۵۶۰ کیلومتر آن در داخل افغانستان جاری است و شصت کیلومتر مرز مشترک میان دو کشور ایران و افغانستان را تشکیل میدهد. اعمار بند سلما بر هریرود: بند سلما ، بندی است که برروی دریای هریرود اعمار شده است و در تولید برق و آبیاری زمین های زراعتی با اهمیت است و بسیار احداث این سد را گامی بزرگ در راستای خودکفایی کشور میدانند. در افغانستان پروژه ساخت بند سلما بزرگترین برنامه زیربنایی تاریخ کشور است که در زمان حکومت سردار محمد داوود خان اولین ريیس جمهور کشور طرح ریزی شد و کارهای مقدماتی آن درهمان زمان آغاز و اعمار آن تا بیست و پنج فیصد تکمیل گردید. اما وقوع جنگ های خونین در کشور موجب توقف اعمار بند در سال ۱۳۵۷گردید. پس از سقوط طالبان ، دولت اعمار بند سلما را نخستین برنامه بزرگ سازندگی اش عنوان کرد و در۲۵ حوت سال ۱۳۸۶ سنگ تهداب آن گذاشته شد این بند در ۱۷۰کیلومتری شمال شرق هرات و درمسیر دریای هریرود در ولسوالی چشت ولایت هرات احداث می گردد که با تکمیل آن بیش از۲۴ میگاوات برق مورد نیاز هرات و ولایات همجوار آن تامین خواهد شد و بیش از۲۰۰ هزار جریب زمین از مسیر هریرود تا مرز ایران در منطقه ذوالفقار را نیز آبیاری خواهد کرد.

در حال حاضر بندسلما به عنوان یکی از پرهزینه ترین بندهای جهان شناخته شده و کشور هند که یکی از بزرگترین کشورهای کمک کننده به افغانستان است کار اعمار این بند را با هزینه بیش از هشتادمیلیون دالر امریکایی از کمک های بلاعوضش به افغانستان آغاز نمود ، اما بعدها مشخص شد که اعمار بندسلما به علت ناامنی هزینه بیشتری می طلبد و دولت هند باز هم تعهد کرد که همه هزینه احتمالی آن را پرداخت خواهد کرد. اهمیت سیاسی بند سلما: بسیاری از تحلیلگران براین عقیده هستند که اکنون منابع آبی و آب افغانستان برابر با نفت عربستان سعودی در منطقه با ارزش است. زیرا مقدار ۷۵ فیصد از آبهای کشور که به کشورهای همسایه مانند ترکمنستان، تاجکستان، ازبکستان ، پاکستان و ایران می ریزد و آنها نیز از این آب استفاده می نمایند از این پس میتوانند به عنوان منابع اقتصادی افغانستان در منطقه مورد استفاده قرار گیرند. احداث بند سلما باعث میشود که میزان جریان آب هریرود به سمت ایران ، ۷۳ فیصد کاهش پیدا کند و این در حالی است که بخش مهمی از مناطق شرقی ایران به آب هریرود وابسته هستند.

هم چنین بند دوستی در مرز ایران و ترکمنستان روی هریرود در ۷۵ کیلومتری شهرستان سرخس در شما شرق خراسان احداث شده است. براساس توافق دو کشور سهم هریک از طرفین در احداث ، بهربرداری و استفاده از آب و انرژی این بند به صورت برابر است . در پشت این بند دریاچه ایجاد شده است که هنوز نامی ندارد و اهالی آن را دریاچه دوستی می خوانند. این دریاچه حدود ۳۵ کیلومتر طول دارد و آب آشامیدنی شهر مشهد و آب کشاورزی روستاهای واقع در منطقه چه در ایران و چه در ترکمنستان را تامین میکند و بدین ترتیب ایران و ترکمنستان بر روی رودی سرمایه گذاری کرده و از آن بهره برداری می کنند که سرچشمه و بخش قابل توجهی از آن در افغانستان است . بسیاری براین عقیده هستند که امروزه باید میزان آبی که از طریق رودهای کشور به کشورهای همسایه سرازیر می شود مطابق قوانین بین المللی باشد تا افغانستان نیز بتواند برای پیشبرد اقتصاد و سازندگی از این آبها استفاده بهینه داشته باشد.

اهمیت اقتصادی بند سلما : هدف اصلی ساخت بند سلما، استفاده از آب بند هریرود برای آبیاری زمین های مسیر دریای هریرود است. پیش از ساخت این بند تنها ۴۰ فیصد از زمین های مسیر این دریا آبیاری می شدند اما با تکمیل بند سلما قرار است ۶۰ فیصد دیگر زمین ها در این مسیر کشت شوند . دولت امیدوار است که با ساخت بند سلما ، وضعیت زراعت در ولایت هرات تغییر کند. پیش از این زمین های اطراف هریرود از خشکسالی رنج میبرند و دهقانان صرف به صورت فصلی می توانستند از این زمین ها حاصل بگیرند . با تکمیل شدن کاربند سلما ، همه زمین های تحت کشت در اطراف هریرود نه به صورت فصلی بلکه به صورت منظم کشت خواهد شد. هم چنین سه توربین تولید برق در بند سلما نصب شده اند و این بند میتواند ۴۲ میگاوات برق تولید کند. که این میزان برق وابستگی ما را به انرژی وارداتی کاهش می دهد و میتواند برای نیازهای منطقه و مناطق دورتر مفید باشد. ساخت شهرک ها در اطراف این بند بخش دیگری از برنامه های عمرانی است و عاید ناشی از این بند ، می تواند روستاهای سنتی را به شهرک های رشد یافته تبدیل نماید. دولت با ساخت بند سلما قادر به ذخیره آب دریای هریرود شده است و به مرور زمان کار انتقال آب از طریق کانالهای آبیاری و توزیع آب صورت خواهد گرفت . علاوه بر آن آبهای بند سلما میتواند محلی برای تولید و پرورش ماهی را نیز در ولایت هرات ایجاد نماید. با افتتاح و راه اندازی بند سلما می توانیم شاهد تغییرات مهم اقتصادی و زراعتی در حوزه غرب افغانستان باشیم که وابستگی های کشورمان به همسایگان کاهش میدهد و قدمی مهم در باز سازی کشور خواهد بود .

تهیه کننده : استاد رابعه فیضی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *